بولاشاققا باتىل قادام باسۋ, جاڭا جاھاندىق زامانعا ساي جاڭعىرۋ ماسەلەلەرى جاڭا جولداۋدا ناقتىلانا تۇسكەن. اۋمالى-توكپەلى دۇربەلەڭ دۇنيەنىڭ قاۋىپ پەن قاتەرىنە, الەمدىك قۇرىلىمنىڭ ءاپ-ساتتە كوز الدىمىزدا وزگەرۋىنە ساقاداي ساي بولۋعا شاقىرعان پرەزيدەنت جولداۋدا ون مىندەتتى ەل نازارىنا ۇسىندى.
ارينە, دۇنيەجۇزىلىك الپاۋىت ءارى ايباتتى ەلدەردىڭ قاتارىنا قوسىلۋ ءۇشىن ەلىمىزدە قاجەتتى نارسەنىڭ ءبارى بار. الايدا شيكىزاتپەن شەكتەلىپ, ونى وڭدەمەسەك, ءبىلىم الىپ قانا قويىپ, رۋحاني دۇنيەمىزدى جاڭعىرتپاساق, دامۋدىڭ داڭعىل جولىنا وڭايلىقپەن تۇسپەسىمىز انىق. سوندىقتان جولداۋداعى ون مىندەت ەلىمىزدى شىڭعا شىعارار ناقتى باعىت, ايقىن باعدارشام بولماق.
ەلباسى العاشقى مىندەتتە يندۋستريالاندىرۋ, ياعني ءونىمنىڭ ەكسپورتقا شىعۋىن كوزدەيتىن جاڭا قۇرالداردى ازىرلەۋ, ساندىق ەكونوميكاعا كوشۋ ارقىلى بوسايتىن جۇمىس كۇشىن ەڭبەكپەن قامتۋ ءۇشىن كەلىسىلگەن ساياساتتى الدىن الا تياناقتاۋ كەرەك ەكەنىن ناقتىلادى. سونداي-اق رەسۋرستىق الەۋەتتى ودان ءارى دامىتۋ, «اقىلدى تەحنولوگيالار», وتاندىق ءونىمدى حالىقارالىق نارىققا شىعارۋدىڭ ستراتەگيالىق كوزىن تابۋ, كولىك-لوگيستيكا ينفراقۇرىلىمىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ, ترانزيتتەن تۇسەتىن جىل سايىنعى تابىستى 2020 جىلى 5 ميلليارد دوللارعا جەتكىزۋ باستى باعىتتار رەتىندە ايقىندالادى.
اتالعان جولداۋدا ەلباسى قۇرىلىسقا, كوممۋنالدىق سەكتورعا زاماناۋي تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ, تابيعي مونوپوليالار سالاسىن رەتتەيتىن زاڭدارعا ءتيىستى وزگەرىستەر ەنگىزۋ, قارجى سەكتورىن «قايتا جاڭعىرتۋ», بانكتىك پورتفەلدەردى «ناشار» نەسيەدەن ارىلتۋ, جەكە تۇلعالاردىڭ بانكروتتىعى تۋرالى زاڭ قابىلداۋ قاجەتتىگىن نازارعا الدى. ءتيىمدى مەملەكەتتىك باسقارۋ, بيزنەستى رەتتەۋگە قاتىسۋدى ءارى قاراي ازايتۋعا باعىتتالعان زاڭ قابىلداۋ, «اقىلدى قالالار», ءبىلىم, دەنساۋلىق سالاسىن تسيفرلاندىرۋدىڭ ماڭىزدىلىعى دا قامتىلدى. بيزنەس سۋبەكتىلەرىن قولداۋ مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستى نازارىندا تۇر. وسى ورايدا ماڭعىستاۋ وبلىسىندا 2017 جىلدىڭ 12 ايىندا 1757 شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلەر سۋبەكتىلەرىنە قاتىستى ىستەر قارالعانىن ايتا كەتكەن ءجون.
«100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىنان سەرپىن العان زاڭنىڭ ۇستەمدىگى, قۇقىق سالاسى ء«تورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيا جاعدايىنداعى دامۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى» اتتى جولداۋدىڭ قاق ورتاسىنان كورىنىس تاپتى. ياعني دۇنيە ءجۇزىنىڭ دامۋىن اياقتان شالىپ, تۇرالاتقان جەمقورلىقپەن كۇرەسۋگە, زاڭنىڭ ۇستەمدىگىنە ارنالعان توعىزىنشى مىندەتتە سوت-قۇقىق جۇيەسىنىڭ الدىنا اۋقىمدى مىندەتتەر جۇكتەلدى. سىبايلاس جەمقورلىقتى انىقتاۋ, سەبەپتەرى مەن العىشارتتارىن تۇبىرىنەن جويۋ جونىندەگى جۇمىستاردى كۇشەيتۋگە ءاربىرىمىز مىندەتتىمىز. ەلىمىزدەگى ارانىن اشقان جەمقورلارمەن قارقىندى كۇرەستىڭ ناتيجەسىندە 17 ميلليارد تەڭگە كولەمىندە كەلتىرىلگەن زالال ءوندىرىلىپ, سوڭعى 3 جىلدا جەمقورلىق ءۇشىن 2,5 مىڭنان استام ادام سوتتالعانى ايتىلدى. وسى ورايدا وبلىس كولەمىندەگى سانداردى سويلەتسەك, ماڭعىستاۋ وبلىستىق سوتتارىندا 2016 جىلدىڭ 12 ايىندا سىبايلاس جەمقورلىقپەن بايلانىستى قۇقىق بۇزۋشىلىقتار بويىنشا 41 تۇلعاعا قاتىستى 24 قىلمىستىق ءىس قارالىپ, كىنالى دەپ تانىلعان 21 تۇلعاعا قاتىستى سوت ۇكىمىمەن 127 308 000 تەڭگە ايىپپۇل سالىنعان. سالىنعان ايىپپۇل جازاسى 100% ورىندالعان. ال 2017 جىلدىڭ 14 جەلتوقسانىنا دەيىن سىبايلاس جەمقورلىقپەن بايلانىستى قۇقىق بۇزۋشىلىقتار بويىنشا 26 تۇلعاعا قاتىستى 26 قىلمىستىق ءىس قارالعان. 6 تۇلعاعا قاتىستى 12 549 500 تەڭگە ايىپپۇل سالىنىپ, قازىرگى تاڭدا ورىندالۋ ۇستىندە.
بۇگىندە پارا العاندار قىلمىستىق زاڭعا سايكەس, ايىپپۇل تولەۋ ارقىلى جەڭىل جازامەن قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىكتەن قۇتىلا الادى. جەمقورلاردى سوتتاپ, تۇرمەگە توعىتۋدان گورى ولاردىڭ قارجىنى قازىناعا قايتارعانى دۇرىس تا شىعار, بىراق ولاردى تەگىستەي باسىنان سيپاي بەرۋ سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەستىڭ پارمەنىنە كەرى اسەر ەتپەي مە؟! بۇل دا ويلاندىراتىن ماسەلە!
تاعى ءبىر ايتا كەتەتىن جايت, مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ بەدەلىن كوتەرۋ ءۇشىن بۇرىن سوتتالعاندار مەملەكەتتىك قىزمەتكە ورنالاسا المايدى. بۇل دا, ارينە دۇرىس شەشىم. كورشىلەس قىتايدا جەمقورلىق ءۇشىن ۇزاق مەرزىمگە تۇرمەگە قاماۋ, ءولىم جازاسى مەن قول شابۋ سياقتى جازالار كوزدەلىپ, 2000 جىلدان بەرى 10 مىڭنان استام شەنەۋنىك جەمقورلىق فاكتىلەرى ءۇشىن ءولىم جازاسىنا كەسىلگەن ەكەن. كەزىندە سينگاپۋر دە سىبايلاس جەمقورلىقپەن ابدەن بىلعانعان مەملەكەتتەردىڭ قاتارىندا ەدى. لي كۋان يۋ باستاعان مەملەكەتتىك رەفورما ەلدى تىعىرىقتان تۇبەگەيلى الىپ شىعىپ, سوتتاردىڭ تاۋەلسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ, جالاقىلارى مەن مارتەبەسىن كوتەرۋ ارقىلى جەمقورلىقتىڭ جولى كەسىلدى.
سوندىقتان ءبىزدىڭ ەلدە جازالاۋدى ىزگىلەندىرگەنىمىزبەن, مەملەكەت پەن حالىقتىڭ الدىندا ادال قىزمەتىن اتقارۋ ءۇشىن انت بەرە وتىرىپ, لاۋازىمدى ادام بولا تۇرا, ءوزىنىڭ قىزمەتتىك وكىلەتتىكتەرىن تەرىس پايدالانىپ, پارا العاندار مىندەتتى تۇردە قاتاڭ جازالانۋى ءتيىس دەپ ويلايمىن. قارا حالىقتىڭ ەمەس, ءوز قۇلقىنىنىڭ قامىن كۇيتتەيتىندەردى ايىپپۇل جازاسىمەن شەكتەمەي, اباقتىعا توعىتۋ ارقىلى قايتا تاربيەلەگەن دۇرىس دەپ سانايمىن. سەبەبى كەز كەلگەن جەمقور قولىمەن جاساعاندى موينىمەن كوتەرۋى ءتيىس. سونداي-اق «اۋرۋعا ەم ىزدەگەنشە, اۋىرمايتىن جول ىزدە» دەگەندەي, باستى نازار سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ سالدارىمەن كۇرەسكە ەمەس, ونىڭ العىشارتتارىن جويۋعا اۋدارىلۋى تيىستىگىن دە ايتقىم كەلەدى.
بۇل باعىتتا ەلباسىنىڭ ەلىمىزدىڭ جارقىن بولاشاعى ءۇشىن ءار سالانى تسيفرلاندىرۋ تۋرالى باستاماسىن قوس قولداپ قولداي وتىرىپ, ول سوت سالاسىندا دا جەمقورلىقتى اۋىزدىقتاۋعا بىردەن ءبىر سەپتىگىن تيگىزەدى دەپ سەنىم بىلدىرەمىن. جوعارعى سوتتىڭ سايتىندا 2014 جىلى «سوت كابينەتى» سەرۆيسى ىسكە قوسىلىپ, ەلەكتروندى تسيفرلى قولتاڭباعا يە ازاماتتار سوتقا تالاپ ارىز-شاعىم, ءوتىنىش, پىكىر نەمەسە قارسى تالاپ ارىزدى ەلەكتروندى تۇردە بەرىپ, مەملەكەتتىك باج سالىعىن ونلاين رەجىمدە تولەۋ مۇمكىندىگىن پايدالانسا, 2017 جىلدان باستاپ سوت پروتسەستەرىن باقىلايتىن احۋالدىق ورتالىق ىسكە قوسىلدى. سونداي-اق «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىنىڭ 20-قادامىن ورىنداۋ ماقساتىندا ماڭعىستاۋ وبلىسى بويىنشا بارلىق سوت زالدارى اۋديو-بەينەتىركەۋ جۇيەسىمەن, سونىڭ ىشىندە, بەينەبايلانىس قۇرىلعىلارىمەن 100 پايىزعا جابدىقتالعان. ازاماتتاردىڭ ەركىن تۇردە كەز كەلگەن قىزمەتكە قولجەتىمدىلىگىن قالىپتاستىرۋ, ۇيدەن شىقپاي سوتقا ارىز-شاعىم بەرۋ نەمەسە قالادان قالاعا ساپارلاتپاي, سوت وتىرىسىنا قاتىسا الۋى, ءتىپتى كەيبىر قىلمىستىق ىستەردىڭ قوزعالىسىن عالامتور ارقىلى باقىلاۋ مۇمكىندىگى مەملەكەتتىك قىزمەتكە دەگەن مولدىرلىكتى كورسەتسە, سونىڭ ىشىندە سوت بيلىگىنە دەگەن سەنىمدى قالىپتاستىرارى ءسوزسىز.
قورىتا ايتقاندا, بۇكىل سالانى تسيفرلاندىرۋ – جاڭعىرۋ مەن جاڭارۋعا ۇمتىلعان كەلەشەك ۇرپاقتىڭ باقىتتى ءومىر ءسۇرۋىنىڭ ناقتى كەپىلى بولماق.
جاقسىلىق الانوۆ,
ماڭعىستاۋ وبلىستىق سوتىنىڭ توراعاسى
